Su Yumuşatma Sisteminde Sertlik Kaçağı: Nedenleri ve Çözümü
Yumuşatıcı çıkışında ya da kazan besi suyunda sertlik görülüyorsa önce kaçağın gerçek olduğunu, sonra nedeninin rejenerasyonda, reçinede ya da vanada olduğunu ayırın. Online analizör hata mesajlarıyla birlikte.
En Olası Üç Neden
- Rejenerasyon ve kapasite: yumuşatıcı kapasitesinin üzerinde su çekilmiş, rejenerasyon zayıf kalmış veya ters yıkama yetersiz. Ani sertlik artışı kapasite aşımı, sürekli sertlik kaçağı çoğunlukla zayıf rejenerasyon ve yetersiz ters yıkamadır.
- Reçinenin durumu: değişim kapasitesi zamanla azalmış, ham sudaki klor gibi oksitleyiciler reçineyi şişirmiş veya reçine kirlenmiş.
- Mekanik arıza: vana arızası veya su toplama plakası hasarı; sürekli kaçak ve reçine kaçışı bu yüzden olabilir. Vanaların ve by-pass hattının konumunu da doğrulayın.
Dördüncü ihtimal ölçümün kendisidir: online sertlik analizörü hata mesajı veriyor, kalibrasyonu kaymış veya indikatörü bitmiş olabilir. Bu sayfada hem yumuşatıcı hem analizör tarafı var. Ürün ailesi: online sertlik ölçümü.
Yumuşatıcıda Sertlik Kaçağı Tablosu
Handbook of Water Treatment, Tablo 2.8 (kitap s. 2-20 ve 2-21): yumuşatıcı işletmesinde sorun, neden ve önlem.
| Belirti | Neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Arıtılmış suyun sertliğinde ani artış | Yumuşatıcının kapasitesinin üzerinde su çekilmesi | Reçineyi rejenere edin |
| Bir çevrim içinde yumuşak su üretiminde dalgalanma | Ham su sertliğinin dalgalanması | Ham ve çıkış suyunda sertliği periyodik analiz edin |
| Su üretiminde kademeli azalma | Reçinenin değişim kapasitesinin bozulması | Reçine takviye edin; reçineden ve ham sudan kirleticileri uzaklaştırın |
| Reçine kaçışı | Vana, su toplama plakası vb. arızası | Yumuşatıcıyı onarın |
| Reçine şişmesi | Klor vb. ile reçinenin oksidasyonu | Reçine takviye edin; ham sudan oksitleyicileri giderin |
| Sürekli sertlik kaçağı | Vana arızası; zayıf rejenerasyon ve yetersiz ters yıkama | Vanayı onarın; uygun rejenerasyon ve ters yıkama uygulayın |
Kitaba göre katyon değiştirici reçine yaklaşık yüzde 10'luk sodyum klorür çözeltisiyle yenilenir; sertlik kaçağı çoğunlukla yetersiz işletme kontrolünden doğar. Kazan tarafında kaçak ölçek (kireç) yapar, bu yüzden besi suyu sertliğinin izlenmesi ayrıca önemlidir.
USP ⟨1231⟩ (Softeners) yumuşatıcıların gözden kaçan başka sorunlarını da sıralar: mikroorganizma üremesi, biyofilm yığılması nedeniyle reçine tanelerinin yapışıp suyun kanallaşması, akış hızı ve temas süresi, organik ve partikül kirlenmesi, reçine boncuklarının kırılması, aşırı klorlu su nedeniyle reçine bozulması ve rejenerasyonda kullanılan tuzlu sudan gelen kirlilik. Önlem olarak düşük su kullanımı dönemlerinde sirkülasyon, reçine ve tuzlu su sisteminin periyodik sanitizasyonu, uygun rejenerasyon sıklığı, çıkışta sertlik iyonlarının izlenmesi ve reçine kırıntıları için aşağı akımda filtrasyon önerilir.
Su Yumuşatma Sistemi Sertlik Kaçırıyor: Reçine, Rejenerasyon ve Tuz Tüketimi
Rejenerasyon
Kitap, tükenen katyon reçinesinin yaklaşık yüzde 10'luk sodyum klorür çözeltisiyle yenilendiğini yazar. «Zayıf rejenerasyon ve yetersiz ters yıkama» sürekli sertlik kaçağının nedenleri arasındadır; rejenerasyon sıklığının sistemin kapasitesine ve ham su sertliğine göre ayarlanması gerekir.
Tuz tüketimi
Kitap tuz tüketimi için sayı vermez. Rejenerasyon başına çekilen tuzu ve hazırlanan tuzlu su derişimini kayıt altına alın ve sistemin tasarım değeriyle karşılaştırın; beklenenden az tuz yetersiz rejenerasyon, USP ⟨1231⟩'in uyardığı gibi kirli tuzlu su ise reçineye kirlilik taşır anlamına gelebilir.
Reçine
Su üretiminin kademeli azalması kapasite kaybıdır (reçine takviyesi); reçine şişmesi klor gibi oksitleyicilerin işaretidir; reçine kaçışı vana veya su toplama plakası arızasıdır. Aşırı klorlu su reçineyi bozar, reçine kırıntıları için aşağı akımda filtre önerilir.
Kontrol Listesi
- Kaçağı elle doğrulayın. Online analizörün değerini, aynı noktadan alınan numunenin elle yapılan sertlik testiyle karşılaştırın. Analizör bir hata mesajı gösteriyorsa aşağıdaki tablolara bakın.
- Rejenerasyon kaydına bakın. Son rejenerasyondan bu yana çekilen su hacmi kapasiteyi aşmış mı, tuzlu su yeterli ve doğru derişimde mi, ters yıkama tamamlanmış mı?
- Ham su sertliğini ölçün. Ham suyun sertliği dalgalanıyorsa kapasite hesabı ve rejenerasyon tetikleme noktası ona göre yeniden ayarlanmalıdır.
- Vanaları ve by-pass hattını kontrol edin. Sürekli kaçakta vana arızası kitaptaki nedenlerden biridir; by-pass vanasının kapalı olduğunu doğrulayın.
- Reçinenin durumuna bakın. Su üretimi kademeli azalmışsa kapasite kaybı; reçine şişmişse oksitleyici etkisi; reçine kırıntıları aşağıda görülüyorsa su toplama plakası veya vana hasarı akla gelmelidir.
- Ham sudaki oksitleyiciyi (klor) kontrol edin. Aşırı klorlu su reçineyi bozar. Reçine takviyesi tek başına sorunu çözmez, oksitleyici kaynağı giderilmelidir.
- Etkilenen hatları kontrol edin. Sert su RO'ya geçtiyse son kademede ölçek başlayabilir: RO çıkış iletkenliği yükseldi. EDI beslemesinde toplam sertlik 1,0 ppm (CaCO₃) sınırının altında kalmalıdır: EDI çıkış direnci düştü.
Testomat 2000 DUO Hata Mesajları
Heyl Testomat 2000 DUO kullanım kılavuzunun «Error messages / Troubleshooting» bölümünden (s. 43 ve 44). Bu mesajlar «Ff.» (işlev arızası) veya «Mf.» (ölçüm arızası) ile başlar; Alarm LED'i ve potansiyelsiz alarm rölesi devreye girer. Hata geçmişi en fazla 20 kayıt tutar, güç kesintisinde mesajlar silinir. EVO, ECO ve 808 modellerinin mesajları kendi kılavuzundadır.
| Ekran mesajı | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Ff. POWER FAILURE 24 V | Dahili 24 V beslemede arıza | F4 veya F8 sigortasını değiştirin (dozaj pompasının «Power» lambası yanmalıdır) |
| Ff. DOSING PUMP | Dozaj pompası arızalı; pompadan dozaj mesajı gelmiyor | Pompayı değiştirin; pompa kablosunun doğru bağlandığını kontrol edin |
| Mf. TURBID | Su bulanık veya kirli | Ölçüm sürer; numune suyundaki bulanıklık kaynağını araştırın |
| MEASURING RANGE EXCEEDED | Ölçüm aralığı aşıldı | Başka bir indikatör tipi seçin (temel program). Gerçek sertlik yüksekse kaçak vardır. |
| LOW WATER LEVEL | «IN» LED'i yanmasına rağmen su girmiyor; giriş basıncı düşük; taşma algılama tepki vermiyor | Su girişini ve giriş vanasındaki oksitlenmiş konnektörü kontrol edin; süzgeci temizleyin; vana bloğunu değiştirin; basınç regülatörü vana gövdesini çıkarın; F6 sigortasını değiştirin |
| Ff. OUTLET TO DRAIN | «OUT» LED'i yanmasına rağmen ölçüm haznesinde su kalıyor | Su çıkışını ve çıkış vanasındaki oksitlenmiş konnektörü kontrol edin; vana bloğunu değiştirin |
| LOW INDICATOR LEVEL | Asgari indikatör miktarına ulaşılmadı (BOB'suz kullanımda 50 ml, yani yüzde 10; BOB'lu kullanımda hesaplamaya göre) | İndikatör seviyesini kontrol edin, gerekirse doldurun ve doldurma miktarını girin |
| Mf. SOILING | Gözlem camları kirli | Gözlem camlarını temizleyin |
| Ff. OPTICS | Takılabilir devre kartı arızalı; optik bileşen (verici veya alıcı) arızalı | Devre kartını değiştirin; ölçüm haznesi tutucusunu kontrol edin |
| Mf. ANALYSIS | Dozaj hortumlarında hava; eksik karışım; süresi geçmiş veya üçüncü taraf indikatör | Dozaj pompası bağlantılarını sıkın; şişedeki emme ucunu ve karıştırıcıyı değiştirin; indikatörü değiştirin (yalnız Heyl Testomat 2000 indikatörü) |
| Ff. DOSING ERROR | Dozaj pompasının dozaj doğruluğu | Pompayı değiştirin veya kalibrasyona gönderin |
| MAINTENANCE INTERVAL EXCEEDED BY XXX DAYS | Programlanan bakım tarihine ulaşıldı veya geçildi | Bakımı yapın, ardından mesajı onaylayın |
Çalışma koşulları
İndikatörün çalışma pH aralığı 4 ile 10,5; su sıcaklığı 10 ile 40 °C; çalışma basıncı 1 ile 8 bar (0,3 ile 1 bar modunda ölçüm odasından akış en az 400 ml/dk). Ortam sıcaklığı 10 ile 45 °C.
Ölçümü etkileyen maddeler
Yumuşak sudaki demir 0,5 mg/L, bakır 0,1 mg/L ve alüminyum 0,1 mg/L üzerinde renk reaksiyonunu etkiler (kahverengimsi kırmızı). 20 mg/L üzerindeki CO₂ hatalı değerlendirmeye yol açabilir.
Bakım
Bakım en geç 6 ayda bir yapılır. Gözlem camlarındaki film izopropanolle, kireç filmi kireç çözücü ve pas sökücü ile temizlenir. Ölçüm haznesi ve plastik parçalar organik çözücüyle temizlenmez; ölçüm haznesi tutucusu açılmaz.
Testomat ailesi: Testomat 2000 · EVO · 808 · ECO · 2000 DUO kılavuzu (PDF)
Hefer WHA-3000C Kalibrasyon Mesajları
WHA-3000C iyon seçici elektrotla 0,1 ile 999 ppm CaCO₃ aralığında ölçer. Kılavuzdaki kalibrasyon hata mesajları ve anlamları:
| Mesaj | Anlamı | Çözüm |
|---|---|---|
| WRONG ION | Tepki eğrisi ters | İyon tipi seçimini kontrol edin |
| SLOPE TOO LOW | Eğim nominal değerin yüzde 50'sinin altında (tek değerlikli iyon için nominal 56 mV/dekad, çift değerlikli için 28 mV/dekad) | İyon tipinin (tek veya çift değerlikli) doğru seçildiğini kontrol edin |
| SLOPE TOO HIGH | Eğim nominal değerin yüzde 200'ünün üzerinde | İyon tipi seçimini kontrol edin |
| POINT TOO FAR | Nokta bir öncekinden 2 dekad uzak | Daha düşük derişimli (100 kattan az) bir standart seçin |
| POINT TOO NEAR | Nokta bir öncekine 10 mV'tan yakın | Daha yüksek derişimli (10 kattan fazla) bir standart seçin |
| Z > 100 mV | Sıfır noktası (kayma) ayarında sapma 100 mV'tan büyük; yeni sıfır değeri kaydedilmez | Cihazı en az iki standart çözeltiyle kalibre edin |
| Z > 2.0 °C | Sıcaklık kalibrasyonunda sapma 2 °C'den büyük; kalibrasyon kabul edilmez | Sıcaklık sensörünü bilinen sıcaklıktaki sıvıda yeniden kalibre edin |
- Geçersiz kalibrasyon noktaları: iki nokta arasında 10 mV'tan az fark; iki dekaddan fazla fark; eğimin normalin yüzde 50'sinin altında veya yüzde 200'ünün üzerinde olması; eğimin ters işaretli çıkması.
- Düzenli tek nokta kalibrasyonu: elektrot değiştirildiğinde ve periyodik olarak yapılır. En az 500 ml proses numunesi alınır, cihaz ekranındaki değer okunurken numune alınıp laboratuvar cihazıyla ölçülür ve kontrolör ilk noktada kalibrasyon bitirilerek düzeltilir.
- Elektrot temizliği: deiyonize suyla yıkama; işe yaramazsa en fazla 1 dakika yüzde 1 HCl çözeltisine daldırıp tekrar suyla yıkama. Elektrot yüzeyi kâğıt veya kumaşla silinmez.
- Sensör ömrü ve koşullar: elektrot ömrü yaklaşık 1 ile 2 yıl; tepki süresi çok uzadığında veya kalibrasyon eğrisi düştüğünde değiştirilir. Numune sıcaklığı 0 ile 40 °C, pH 5 ile 10; serbest klor 0,1 ppm altında olmalı; 1 °C sıcaklık farkı yüzde 2'ye kadar sapma yapabilir; ölçüm odasında sabit ve akıcı debi olmalı, sensör üzerinde hava kabarcığı bulunmamalı (WHA 2000 sensör dokümanı, Mikron, 2016).
Hefer WHA serisi sertlik analizörü · WHA-3000C kullanım kılavuzu (PDF) · WHA-3000C kalibrasyon kılavuzu (PDF)
Ne Zaman Reçine, Ne Zaman Sensör Değişir?
Reçine takviyesi
Kademeli kapasite kaybında ve oksidasyonla şişmede kitap reçine takviyesini önerir. Kirleticilerin reçineden ve ham sudan uzaklaştırılması, oksitleyici kaynağının giderilmesi ile birlikte yapılmalıdır; aksi halde yeni reçine de aynı yoldan bozulur.
Yumuşatıcı onarımı
Reçine kaçışı ve sürekli kaçak, vana veya su toplama plakası arızasına işaret eder. Bu durumda rejenerasyon ayarı sorunu çözmez; yumuşatıcı onarılmalıdır.
Sensör ve indikatör
Titrasyon analizöründe süresi geçmiş veya üçüncü taraf indikatör yanlış sonuç verir; yalnız üreticinin indikatörü kullanılır. İyon seçici elektrotta tepki süresi uzadığında ve kalibrasyon eğrisi düştüğünde sensör değiştirilir.
Kaçağı Erken Yakalayın
- Yumuşatıcı çıkışına online sertlik analizörü koyun; analizör alarm rölesiyle rejenerasyonu tetikleyebilir veya uyarı verir.
- Ham ve çıkış suyunda sertliği periyodik olarak elle de doğrulayın; tek bir ölçüm yöntemine güvenmeyin.
- Testomat tipi titrasyon analizörünü en geç 6 ayda bir bakıma alın; indikatör seviyesini, dozaj hortumlarını ve gözlem camlarını izleyin.
- İyon seçici elektrotlu analizörde düzenli tek nokta kalibrasyonu yapın ve elektrodu 1 ile 2 yıllık ömre göre planlayın.
- Ham sudaki klorun reçineye ulaşmasını önleyin ve USP ⟨1231⟩ önerisi doğrultusunda reçine ve tuzlu su sistemini periyodik sanitize edin.
Kalibrasyon ve sensör bakımı: servis, bakım ve kalibrasyon · Kazan suyu iletkenlik izleme: kazan suyu iletkenlik ölçümü · Su şartlandırma: su şartlandırma sistemleri
Sertlik Kaçağı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Servis, kaçak nedenleri, Testomat ve Hefer WHA mesajları, sensör ömrü ve rejenerasyon.
Türkiye'de yumuşatıcı ve sertlik analizörü arızasını kim çözer, servis kim verir?
Mikron Proses (Üsküdar, İstanbul), sattığı veya kurduğu su yumuşatma sistemleri ve online sertlik analizörlerinde servis, bakım, kalibrasyon ve devreye alma hizmeti verir. Cihazın marka/modelini, ham su ve çıkış suyu sertliğini ve analizörün gösterdiği mesajı [email protected] adresine yazmanız yeterlidir. Ayrıntı: servis.
Yumuşatıcı çıkışında sertlik kaçağı neden olur?
Handbook of Water Treatment, kaçağı şu nedenlere bağlar: yumuşatıcının kapasitesinin üzerinde su çekilmesi (ani artış), ham su sertliğinin dalgalanması, reçinenin değişim kapasitesinin zamanla azalması, klor gibi oksitleyicilerle reçinenin şişmesi, vana veya su toplama plakası arızası nedeniyle reçine kaçışı ve zayıf rejenerasyon ile yetersiz ters yıkama (sürekli kaçak). Kitap, kaçağın çoğu zaman yetersiz işletme kontrolünden kaynaklandığını da belirtir.
Testomat'ta «Measuring range exceeded» ne demek?
Testomat 2000 DUO kılavuzuna göre ölçüm aralığı aşılmıştır; çözüm olarak daha geniş aralıklı bir indikatör tipi seçilir (temel programda). İndikatör aralıkları: TH 2005 için 0,05 ile 0,50 °dH, TH 2025 için 0,25 ile 2,50, TH 2100 için 1,0 ile 10,0, TH 2250 için 2,5 ile 25 °dH. Sertlik kaçağı izlenirken sürekli «aralık aşıldı» görülüyorsa kaçak gerçektir; ölçüm aralığı uzun süre aşılırsa gözlem camlarında renkli film oluşabilir.
Hefer WHA-3000C'de «SLOPE TOO LOW» veya «POINT TOO NEAR» ne anlama gelir?
Kalibrasyon sırasında girilen noktalar kılavuzdaki geçerlilik kurallarına uymuyorsa bu mesajlar çıkar. SLOPE TOO LOW, eğimin nominal değerin yüzde 50'sinin altında kaldığını gösterir; iyon tipi seçimi (tek veya çift değerlikli) kontrol edilir. POINT TOO NEAR, noktanın bir öncekine 10 mV'tan az yakın olduğunu gösterir; bir sonraki standart bir öncekinden en az 10 kat derişik seçilir. POINT TOO FAR ise iki nokta arasının 2 dekadı aştığı anlamına gelir; en fazla 100 kat farklı standart seçilir.
Sertlik sensörünün ömrü ve değişim zamanı nedir?
Mikron'un WHA 2000 sensör açıklama dokümanına göre elektrot ömrü yaklaşık 1 ile 2 yıldır. Değişim, tepki süresi çok uzadığında ve/veya kalibrasyon eğrisi düştüğünde yapılır. Kalibrasyon yapılabiliyor ve ölçümler kendi içinde tutarlıysa sensör, sıfır özelliklerini karşılamasa da kullanılmaya devam edebilir. Sensör membranının zaman zaman beyazlaşması ölçüm açısından sorun yaratmaz.
Hangi iyonlar ve koşullar sertlik ölçümünü bozar?
WHA 2000 sensör dokümanına göre ölçülen suyun pH'ı 5 ile 10, sıcaklığı en fazla 40 °C olmalıdır; serbest klor 0,1 ppm altında olmalıdır, organik kimyasallar, klor ve ozon gibi oksitleyiciler sensör membranına zarar verebilir. Bakır, çinko, nikel ve demir iyonları etkileşir; sülfat 50 ppm altında, karbonat/bikarbonat 280 ppm altında olmalıdır. Sıcaklıktaki 1 °C fark yüzde 2'ye kadar sapma yapabilir. Testomat tarafında demir 0,5 mg/L, bakır ve alüminyum 0,1 mg/L üzerinde renk reaksiyonunu etkiler; 20 mg/L üzerinde CO₂ hatalı değerlendirmeye yol açabilir.
Rejenerasyonda hangi tuz çözeltisi kullanılır?
Handbook of Water Treatment, katyon değiştirici reçinenin yaklaşık yüzde 10'luk sodyum klorür çözeltisiyle yenilendiğini yazar. USP ⟨1231⟩, tuzlu su (brine) çözeltisinin kendisinin ve tuzlu su sisteminin mikrobiyal kirlenme kaynağı olabileceğini, bu nedenle reçine ve tuzlu su sisteminin periyodik sanitize edilmesini ve çıkış sertliğinin izlenmesini önerir.
İlgili Rehberler
- Sorun GidermeRO Çıkış Suyu İletkenliği YükseldiPermeat iletkenliği artınca: ölçeklenme, kirlenme, O-ring kaçağı, oksidasyon, sıcaklık ve CO2; belirti tablosu ve adım adım kontrol.
- Sorun GidermeSaf Su EDI Çıkış Direnci DüştüEDI ürün suyu kalitesi bozulunca: akım ayarı, besleme sertliği, klor, CO2, silika, basınç dengesi ve temizlik ölçütleri (Ionpure LX/VNX/MX).
- RehberKazan Suyu İletkenlik ve BlöfYüzey blöfü kontrolü, hücre sabiti 1,0 ve 10,0 sensörler, sıcaklık çarpanı; besi suyu ve kondens hattı.
- RehberSoğutma Kulesi Su ŞartlandırmaDevir sayısı, blöf, korozyon kuponu, PTSA ve chiller/kapalı devre koruması.
Sertlik Kaçağını Birlikte Çözelim
Sorun devam ediyorsa cihazın marka/modelini ve gördüğünüz değeri [email protected] adresine yazın; mühendislerimiz arıza nedenini ve çözümü önersin.